Harun Reşit Zafer

bâki kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş

Verimli ve Zevkli bir Yüksek Lisans Dönemi Geçirmek

Geçtiğimiz ay (2,5 yıl sonunda) yüksek lisanstan mezun oldum :). Lise ve lisansın aksine daha verimli bir eğitim dönemi oldu benim için. İlk defa kendi arzumla ekstra gayret sarfettiğim ve bundan zevk aldığım bir dönem. Bunun en önemli ilk defa ne yapmak istediğimi ve YL’ın bu açıdan bana neler getirebileceğini biliyor olmamdı sanırım. Şimdi verimli bir YL dönemi geçirmek isteyenlerle kendi yaşadıklarımı ve düşüncelerimi paylaşmak istiyorum. Umarım yararlı olur.

Not: Yorumlar kısmına herkes tecrübelerini aktarırsa çok sesli ve daha yararlı bir kaynak ortaya çıkar.

1- Amaç mı Araç mı?

Lisanstan mezun olduktan 3 yıl sonra (yani biraz geç) YL’a başladım. Bu 3 yıl içerisinde istediğimin bir yazılım şirketinde ya da bir devlet dairesinde sıradan bir mühendislik olmadığını anladım. Yeni ve yapılmamış birşeyler yapmak istiyordum. Yaklaşık 1,5 sene bu sancı ve özlem ile geçti diyebilirim. Sonunda gerçekten yapmak istediğim şeyin “Türk dili ile bilgisayar teknolojisini buluşturmak, Türkçeye özgü yazılımlar geliştirmek” olduğunu anladım. O zamanki bilgim ile ancak bu kadar tarif edebilyordum konuyu. Yüksek lisansa başlarken ne istediğimi (ismini bilmesem de :)) biliyordum ve kısa süre sonra çalışmak istediğim alana “doğal dil işleme” (natural language processing) denildiğini öğrendim. YL’a her zaman bu alanda ilerlememi sağlayacak bir araç olarak baktım. YL döneminde öğrendiğim en önemli şey “nasıl ARGE yapılır” oldu. Yani bir konu nasıl araştırılır, literatür nasıl taranır, mevcut çalışmalar nasıl incelenir ve ne yaptığmızda ortaya yeni birşeyler koymuş oluruz. Tabi bu vesile ile ARGE’nin gerçekte ne demek olduğunu ve niçin bu kadar değerli olduğunu da öğrenmiş oldum. O zamana kadar bir şeyleri araştırıp nasıl yapıldığını öğrenmenin ARGE olduğunu sanıyordum. Örneğin “Java’da mobil uygulama nasıl geliştirilir” konusunu araştırıp (AR) bir de örnek bir uygulama geliştirdiğimde (GE) ARGE yapmış olduğumu düşünüyordum. Oysa ARGE sürecinin sonunda elde ettiğiniz bilgi, yöntem, teknoloji vb. siz paylaşana kadar yanlızca sizin tarafınızdan bilinen bir şey olmalı.

2- Bölüm Seçimi

Ben bilgisayar mühendislerine her zaman aynı bölümde YL yapmalarını tavsiye ediyorum. Ancak bir çok arkadaşım biraz da işin ticari ve yöneticilik kısmını öğrenelim diyerek “işletme mastırı” yapmayı tercih etti. Burada önemli olan bu tercihi “şuurlu” bir şekilde yapmanız. Eğer yöneticiliğe kaymak istiyorsanız, doğrudan mühendislik yapmak yerine, konuya hakim bir yönetici olmak arzunuz varsa buna göre yapın hesabınızı. Yok eğer gerçekten iyi bir mühendis olmak istiyorsanız, daha önce yapılmamış olan birşeyler ortaya koymak istiyorsanız alanınızı belirleyin ve ona göre bölüm arayın. Örneğin alanını “gömülü sistemler” olarak belirlemiş bir bilgisayar mühendisi, elektronik bölümünde (bilimsel hazırlık okuma pahasına) YL yapabilir. Ya da biyoenformatik çalışmak istiyorsanız, gerçekten ilginiz varsa genetik mühendisliğine gidebilirsiniz. Yeter ki ne yaptığınızı bilin.

3- Üniversite Seçimi

Öncelikle çok dandik bir üniversite olmasın. Bunun yanında gereksiz kastıran bazı üniversiteler var ki bunlardan da uzak durun derim. Ders geçme sistemi sınavdan ziyade proje olan ve konu seçiminde esnek olan üniversiteleri (ve de hocaları) tercih etmenizi öneririm. Böylece odaklandığınız konu ile ilgili projeler seçebilir ve bol bol araştırma yapabilirsiniz. Bu proje konusuna ileriki bölümlerde ayrıca değineceğim. Bunların dışında ulaşım da önemli. Derslere devam etmeden olmuyor.

4- Ders Seçimi

YL öğrencileri ders seçerken 3 güruha ayrılır.

1-      Tek kriteri “dersin uzmanlaşmak istediği alan ile ilgisi” olanlar.

2-      Tek kriteri “dersin kolay geçilebilir olması” olanlar.

3-      Popüler konu (hot topic) peşinde koşanlar.

İlk güruha ait öğrenci sayısı pek azdır. İkinci güruh pek kalabalık olur. Bu güruhun bazı üyeleri vardır ki YL dönemince tek bir dersi olsun “bir şeyler öğrenirim” mülahazası ile almazlar (bu istikrarlı tutumları ile gerçekten saygımı kazanmışlardır). Üçüncü güruh ise beni hep ince ince tebessüm ettirir. Hedefleri (tabii varsa) ile ilgili olup olmadığına bakmadan (bkz: her hıyarım taze diyene tuz alıp koşmak), o sıralar piyasada ismi sıkça geçen her konuya atlarlar. “piyasada aranan adam olmak” içgüdüsü ile hareket ederler lakin her konudan bir parça bilmek ve değil bir konuyu gerçekten bilmek sizi “aranan adam“ yapar.

Eğer birinci güruha dahil olacaksanız, yine de yeterli ders açılmadığından sizi doğrudan ilgilendirmeyen bazı dersleri de almak zorunda kalabilirsiniz. Bu dersleri mümkün olduğunda lehinize çevirmeye bakmalısınız. Bu konuya proje seçimi konusunda değineceğim.  Aşağıda YL döneminde isteyerek :) ve istemeyerek :( aldığım derslerin listesini veriyorum:

1-      Web Programlama :( => :) ( ama sonradan çok faydalı oldu)

2-      Network ve Güvenlik :(

3-      Doğal dil işleme :)

4-      Veri madenciliği :)

5-      Yapay zeka :)

6-      İşletim sistemleri :(

7-      Yapay sinir ağları :( => :)

8-      Tasarım Desenleri :)

Burada derslerin isimlerini Türkçe olarak verdim ama aslında program İngilizceydi. YL’ı İngilizce yapmanızı şiddetle öneririm.

5- Ders Hocasının Kalitesi

Üniversitenin ve hocaların kalitesi elbette önemli ama ister inanın ister inanmayın verimli bir yüksek lisans geçirmek %80 öğrencinin elinde. Hocanın dersi nasıl işlediğine, anlatıp anlatamadığına vs. takılacak olursanız hangi üniversiteye giderseniz gidin (ODTÜ, Hacettepe dahil) şikayet eder durursunuz.

Yukarıda bahsettiğim gibi proje tabanlı dersler seçmeye çalışın ve konunuzla ilgili adam gibi projeler alın. Mümkünse grup olmak yerine tek başına yapın projenizi ya da verimli çalışabileceğiniz bir proje arkadaşı bulmaya bakın.

İstemeyerek seçtiğimiz dersleri lehinize çevrimek için yapabileceğiniz ilk şey bir şekilde dolaylı olarak kendi alanınızla ilgili bir proje konusu bulmak olabilir. Mesela neural networks dersi doğrudan doğal dil işleme ile ilgili değildir. Ama bir doğal dil işleme problemini, neural networks ile çözmeye çalışabilirsiniz. Eğer işletim sistemleri gibi hepten alakasız bir ders ise Polyannacılık yapmaktan başka bir şansınız yok. En azından okuyacağınız makaleler ve yazacağınız rapor ile İngilizcenizi geliştirmeye çalışın.

6- Tez hocası ve Tez konusu Seçimi

Daha önceden bahsettiğim gibi daha YL’a başlarken ya da ilk dönemin sonunda çalışacağınız alana karar vermiş olmalısınız. Bu alan severek çalışacağınız ve ileride de devam etmeyi düşündüğünüz bir alan olmalı. Bu aşamadan sonra o alanda çalışan hocaları tespit eder ve tek tek görüşürsünüz. Siz hocalar arasında bir seçim yaparken, hocaların da sizleri kabul edip etmeme hakları olduğunu unutmayın. Ayrıca yoğunluk veya başka nedenlerden dolayı her zaman arzu ettiğiniz hoca ile çalışmanız mümkün olmayabilir. Yine de iyi bir öğrenci olduğunuza, iyi bir iş çıkaracağınıza inanırsa, çoğu hoca danışmanınız olmayı ister.

Ancak esas mesele konu seçimidir. Konunuzun net olması gerekiyor. Ne yapacağınız ve ne yapmayacağınız net olmalı. Bunu danışman hocanız ile (elbette üslubunuza çok dikkat ederek) baştan konuşun. Bu açıdan bakıldığında tez konuları 3’e ayrılır

1-      Ne yapılacağı ve nasıl yapılacağı belli olan konular

2-      Ne yapılacağı belli olan ama nasıl yapılacağı belli olmayan konular

3-      Ne yapılacağı bile belli olmayan konular (bu durumda ortada bir konu var mı, o da tartışılır)

Bunları kısaca örneklerle açıklamaya çalışayım. Örneğin hocanın sizden önceki bir öğrencisi Türkmen dilinin morfolojisini çalışmış tez konusu olarak. Hoca size de Kazakçayı öneriyor. Bu tezin orjinalliğinden bir şey kaybettirmediği gibi ne yapılacağı ve nasıl yapılacağı belli bir çalışmadır. Sizden önceki arkadaşın Türkmence için yaptığını siz de Kazakça için yapacaksınız demektir. Gerek çalışma aşamasında gerek yazım aşamasında her zaman bir örnek olacaktır elinizde. Böyle konular tadından yenmez.

İkinci türe örnek olarak “Türkmenceden Türkçeye çeviri programı” gibi bir başlık verilebilir. Burada ne yapılacağı belli gibidir. Ancak nasıl yapılacağı sizin araştırmanıza kalmıştır. Bu gibi tez konularına dikkat etmek lazım zira sizin sandığınızdan çok daha zor çıkabilir gerçekleştirimi. Dahası ne kadar başarılı bir çeviri istiyor hocanız, bu belli değil. Böyle konuları kabul etmeden önce hocanız ile görüşerek nasıl yapılacağı kısmını biraz daha netleştirmeye çalışın.

Üçüncü türe ise sakın yaklaşmayın. Eğer bir hoca size “metin sınıflandırması alanında bir konu olabilir, önce sen şu şu kaynakları bir oku sonra aklımıza net birşeyler gelir” diyorsa oradan usulca uzaklaşın ve sakın arkanıza bakmayın. Yoksa bir bakarsınız bir yıl geçmiş ve hala ne siz ne de hocanız tam olarak ne yapacağınıza karar verememişsiniz.

Sonuç

Özetleyecek olursak

1-      YL yapmaktaki amacınızı net olarak belirleyin

2-      YL boyunca amacınız doğrultusunda hareket edin

3-      Doğru dersleri seçin

4-      Alanınızla ilgili ve severek yapacağınız projeler seçin

5-      Ticari düşünmüyorsanız, çalışmalarınızı internet üzerinden paylaşın ve bunun hazzını yaşayın.

6-      Okuldan, hocadan, dersten vb. şikayet etmeyin. Mızmızlanmayın.

7-      Kendi gayretinizle maksimum verimi almaya çalışın. Gerektiğinde Polyanna olun.

8-      Tez hocanızı ve konunuzu dikkatle seçin

9-      Tezler çöplüğünde yerini alacak ve sadece mezun olmanızı sağlayacak bir tez daha olmasın çalışmanız.

10-   Sonraki çalışmalara katkısı olacak, hatta ileride de geliştirmeye devam edeceğiniz bir çalışma olsun.

11-   Eğlenceli, zevkli bir süreç yaşayın. Kimse sizi YL yapmaya zorlamıyor ve artık yetişkinsiniz bunu unutmayın.

Herkese mutlu ve başarılı bir YL dilerim

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInPrint this pageEmail this to someone

5 Yorum

  1. Merhaba,
    Yazınız yüksek lisans tez döneminde olan birisi için ilgi çekici, ama bazen iş yoğunluğu zaman yetersizliğinden baştan sağma işler olabiliyor…yazıyı okuyunca liteatürü bir daha tarayasım geldi…iyi çalışmalar kolay gelsin.

  2. merhabalar ben bilgisayar müh.de lisans okuyorum.. yukarıda saydığınız derslerin çoğunu, biz lisans eğitimi sırasında zaten alıyoruz. YL yapmak istesek aynı dersleri tekrar almamız gerekiyormu?

    • admin

      25 Aralık 2011 at 11:56

      YL derslerinin çoğu zaten son sınıf lisans öğrencileri tarafından da seçmeli olarak alınabilir. Bununla beraber lisans derslerinden bazıları (bizim bölümde en fazla 2 adet) da YL öğrencileri tarafından alınabilir. Örneğin Tasarım Desenleri dersi 4. sınıflar için seçmeli bir dersti. Ama ben YL öğrencisi olarak aldım. Üstelik önceki okulumda (lisans) da bu dersi almıştım. Ama lay lay lom bi şekilde geçtiğim ve hiç bir şey hatırlamadığım için tekrar aldım.

      Gelelim sorunuza: YL öğrencisi iken bu konularda muhatabınız Enstitüdür (bizim durumumuzda Fen Bilimleri Enstitüsü). Bu soruya net cevabı onlar verebilir.

  3. şahsen yüksek lisans yapmayı çok istiyorum lisansımı bitirdigim şehirde çok kolay YL yapabilirim fakat maddi konular sıkıntılı bu yüzden çalıştıgım şehirde yapmam gerekiyor.hal böyleyken benimki basit bir soru olacak :) yüksek lisansınızı nerede yaptınız ve okul hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

    • admin

      27 Eylül 2012 at 09:59

      Uzman olarak çalışmakta olduğum üniversitede (Fatih). İyi hocalar var ama kadro mükemmel de sayılmaz. Açıkcası burada iyi bir hoca ile adam akıllı bir tez çıkarmak da mümkün. Sırf YL yapmış olmak için yapmak da.

Bir Cevap Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak

*

© 2016 Harun Reşit Zafer

Temayı tasarlayanAnders NorenYukarı ↑